Niedługi film o szkole       Strona internetowa szkoły           Profile naszych klas

Materiały do nauki historii

 

Udostępnij na Facebooku





Spis treści

 

46. Rozbicie dzielnicowe w Polsce

 

I. Testament Bolesława III Krzywoustego (ustawa sukcesyjna) – 1138 r.

1. Celem ustanowienia zasad sukcesji

a. zabezpieczenie państwa przed kryzysem wewnętrznym i rozpadem

b. miała zapewnić pokojowe przejmowanie władzy

c. była próbą pogodzenia starań juniorów o zapewnienie sobie własnych księstw z dążeniem do zachowania jedności politycznej państwa

2. Zasady sukcesji:

a. zasada pryncypatu – zakres władzy seniora nad całością państwa

b. zasada senioratu – określała zasady ustalania kolejnych seniorów – władzę zwierzchnią miał sprawować najstarszy z rodu Piastów

3. Podział państwa przez Bolesława Krzywoustego

a. wyodrębnienie tzw. dzielnicy senioralnej

– była niepodzielna

– nie podlegała dziedziczeniu – każdorazowo miała być przekazywana najstarszemu z rodu

b. dzielnice dziedziczne:

Władysław II Wygnaniec – Śląsk oraz, jako najstarszy z rodu – dzielnicę senioralną

Bolesław IV Kędzierzawy – Mazowsze i część Kujaw

Mieszko III Stary – Wielkopolska

Henryk – ziemia sandomierska (jako niepełnoletni otrzymał ją później)

– ponadto księżna Salomea jako dożywotnie zabezpieczenie otrzymała ziemię łęczycką

– przez Bolesława Krzywoustego został pominięty pogrobowiec Kazimierz II Sprawiedliwy

 

II. Upadek senioratu

1. Konflikt między seniorem a juniorami

a. przyczyny konfliktu

– naruszenie praw seniora przez Salomeę i juniorów, polegające na samowolnym zwołaniu wiecu

– zajęcie przez Władysława kilku grodów w dzielnicach juniorów

– spór o przynależność ziemi sieradzkiej po śmierci księżnej Salomei

b. najazd Władysława na dzielnice juniorów

c. zwycięstwo juniorów i wygnanie z kraju Władysława, który udał się na dwór cesarski

– nieskuteczna interwencja cesarza Konrada III – juniorzy zobowiązali się do płacenia trybutu i złożenia hołdu cesarzowi

– nałożenie przez papieża interdyktu na juniorów

2. wyprawa cesarza Fryderyka I Barbarossy przeciwko juniorom – 1157 r.

a. brak oporu ze stronu książąt polskich

b. porozumienie w Krzyszkowie z nowym seniorem –  Bolesławem IV Kędzierzawym

– Bolesław Kędzierzawy złożył hołd cesarzowi

– Bolesław Kędzierzawy zobowiązał się wesprzeć wyprawę Fryderyka I Barbarossy do Italii

– kwestia powrotu Władysława Wygnańca nie została rozstrzygnięta

3. Po śmierci Władysława Wygnańca jego synom zwrócono Śląsk

4. Śmierć Henryka I Sandomierskiego – jego dzielnicę przejął senior Bolesław IV Kędzierzawy

5. Utworzenie księstwa wiślickiego dla Kazimierza II Sprawiedliwego

6. Objęcie dzielnicy senioralnej po śmierci Bolesława Kędzierzawego przez Mieszka II Starego

a. arbitralne rządy Mieszka Starego w Małopolsce wywołały bunt rycerstwa

b. wygnanie Mieszka Starego z Małopolski

c. objęcie rządów w Małopolsce przez Kazimierza Sprawiedliwego

– złamanie zasady senioratu

– wzrost partykularyzmu książąt dzielnicowych

d. zjazd w Łęczycy1180 r.

– Kazimierz Sprawiedliwy uzyskał uznanie dla swej władzy w Małopolsce za cenę ustępstw dla duchowieństwa i możnych

– ograniczenie uprawnień monarszych urzędników w dobrach kościelnych

– zniesienie prawa przepadku (przejmowania przez władcę majątku ruchomego po zmarłym biskupie)

7. Walka o tron krakowski między Mieszkiem Starym a synem Kazimierza Sprawiedliwego – Leszkiem Białym – klęska wojsk Mieszka Starego w bitwie pod Mozgawą – 1195 r.

8. Utrata realnej władzy princepsa nad dzielnicami pozostałych książąt

 

III. Upadek pryncypatu i apogeum rozbicia dzielnicowego w Polsce

1. Po śmierci Mieszka Starego (1202 r.) Małopolska straciła status dzielnicy senioralnej i przekształciła się w jedną z wielu dzielnic dziedzicznych

2. Uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego – Świętopełk

3. Zjazd w Gąsawie i śmierć Leszka Białego 1227 r.

4. Monarchia Henryków śląskich

a. skupienie władzy przez Henryka I Brodatego na Śląsku, w Małopolsce i części Wielkopolski

b. dołączenie reszty Wielkopolski przez Bolesława II Pobożnego (1238-1241 r.)

c. klęska w bitwie z Tatarami pod Legnicą1241 r.

– śmierć Henryka II Pobożnego

– rozpad monarchii Henryków śląskich

 

Spis treści

 

Galeria ilustracji

Strona główna

Notatki z historii dla gimnazjum

Notatki z wiedzy o społeczeństwie. Zakres rozszerzony